ULUSLARARASI HİDROLOJİ PROGRAMI (IHP)

IHP’nin Başlangıcı

Uluslararası Hidroloji Programı (IHP), su kaynaklarının yönetiminde kullanılan yöntemlerin geliştirilmesine bilimsel ve teknolojik bir baz oluşturmayı amaçlar. IHP, bir taraftan araştırma, uygulama ve eğitim faaliyetleri arasındaki ilişkileri geliştirmeyi amaçlayan dinamik bir kavram oluştururken; diğer taraftan da su kaynakları ile ilgili uygulamalara dönük olarak eğitim ve bilimsel etkinlikleri ilerletmeye çalışmaktadır.

IHP, 1965-1974 yılları arasında "Uluslararası Hidroloji Onyılı" adı altında başladı. Daha sonra, belirli zamanlardaki ardışık süreleri kapsayan IHP safhalarına geçildi. Bu aşamalardan ilki olan IHP-I, araştırma ağırlıklı olarak 1975’den 1980’e kadar sürdü. Daha çok uygulamaya dönük olan IHP-II ise, 1981-1983 arasındaki yıllarda uygulandı. IHP-II ve IHP-III aşamalarının ana teması "Su Kaynakları Yönetiminin Bilimsel Temelleri" olarak belirlenmiştir. 1990 ve 1995 yılları arasında gerçekleştirilen IHP-IV için seçilen tema ise, "Hidroloji ve Su Kaynakları : Değişen Çevrede Sürdürülebilir Kalkınma" olmuttur.

 

IHP’nin, IHP-V adı altında içinde bulunduğumuz 1996-2001 periyodunu kapsayan beşinci aşamasının ana teması, "Hassas Çevre Koşullarında Su Kaynaklarının Geliştirilmesi" olarak belirlenmittir.

IHP-V’de genel çerçeve olarak sekiz adet konu başlığı bulunmaktadır :

Yukarıda belirtilen konu başlıklarının herbirinin altında değişik proje çalışmaları yürütülmektedir. Örnek olarak, birinci sıradaki başlık altında Proje 1.1 olarak yürütülen "Flow Regimes from International Experimental and Network Data Sets - FRIEND" projesi verilebilir. FRIEND, çeşitli hidrolojik koşullardaki akım rejimleri hakkında bilgiyi geliştirmeyi amaç edinmiş olup, IHP’nin üçüncü döneminde (1985-1989 ) 1985 yılında başlamış, IHP’nin dördüncü döneminde (1990-1995) devam etmiş, ve UNESCO üyesi ülkelerin talebiyle 1.1 proje numarası ile beşinci dönemde de (1996-2001) devam etmektedir.

Halen çalışan durumda altı FRIEND grubu vardır. Ülkemiz, 1993 yılından bu yana FRIEND/Alp ve Akdeniz Bölgesi (FRIEND-AMHY) grubundadır. Ülkemizi İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Fakültesi’nden Prof.Dr. Atıl BULU’nun temsil ettiği bu grupta çeşitli araştırmalar yapan 12 alt grup bulunmaktadır. Türkiye, Düşük Akımlar Altgrubu’ nda faaliyet göstermektedir.

IHP’nin Yürütülmesi

Hükümetlerarası bir program olduğu için IHP’nin Ulusal Komitesi, ilgili ülkenin hükümeti tarafından oluşturulur. Ulusal komitenin olmadığı durumlarda, IHP ulusal faaliyetleri sözkonusu ülkenin tayin ettiği bir temsilcilik (Focal Point) tarafından yürütülür.

IHP’nın küresel ölçekteki faaliyetlerini ise UNESCO Genel Konferansı’nın bir organı olan IHP Hükümetlerarası Konseyi yürütür. Konsey, IHP’nin yürütülmesini denetlerken, öncelikleri belirlemekten ve ileriye dönük planlar yapmaktan da sorumludur. Konsey, UNESCO’nun 36 üye ülke temsilcisinden oluşmaktadır. Konsey üyeleri, UNESCO’nun 2 yılda bir yapılan genel konferanslarında 4 yıllığına seçilirler. Bu seçim yapılırken, üye ülkelerin coğrafik konumları ve bölgelere göre eşit dağılımları gibi kriterler dikkate alınır.

1997 Ekim ayında yapılan UNESCO Genel Konferansı’nda, IHP Hükümetlerarası Konseyi üyeleri olarak, 1998-2002 dönemi için 30 ülke konsey üyesi olarak belirlemiştir. Ülkemiz, bu dönemde konsey üyesi değildir.

IHP Ulusal Komiteleri, UNESCO Uluslararası Hidroloji Programı'nın üye ülke sınırları içinde uygulanmasını gerçekleştirerek, hidroloji ile ilgili konularda faaliyet gösteren kamu kuruluşlarının bu konulardaki etüd planlama, uygulama, araştırma, eğitim ve yayın hususlarında iş bölümü, iş birliği ve güç birliği esaslarını ve bu amaçla kurulmuş organların kuruluş fonksiyon görev, yetki ve aralarındaki ilişkileri ve çalışma düzenlerini sağlar.

UNESCO Hidroloji Komitesi, katılımcı kuruluşların belirledikleri birer temsilci, çalışma grupları başkanları ile UNESCO Türk Milli Komitesi Başkanı’ndan oluşmaktadır. Resmi temsilcilerden biri komite başkanlığını yürütür.

IHP’de Yeni Yönelimler

Hernekadar IHP, UNESCO adı ve amacına uygun olarak bilimsel ve eğitim amaçlı bir program olarak başlatılmış olsa da, son yıllarda dünyanın değişik bölgelerinde her geçen gün giderek ağırlığını hissettiren su kaynaklarıyla ilgili sorunlara pratik çözümler getirmeyi hedefleyen uygulamalara başlamıştır. Bu bağlamda, 1977 yılında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Su Konferansı’da alınan tavsiyeler doğrultusunda IHP’nin genel çerçevesi, çeşitli ortamlardaki hidrolojik süreçlerin arattırılmasının yanısıra, ekonomik ve sosyal gelişmeyi sağlamak amacıyla su kaynalarının çok amaçlı olarak kullanımı ve korunmasının bilimsel yönlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

IHP ile ilgili bilgiler ve yeni gelitmeler "www.pangea.org/orgs/unesco/" Internet adresinden edinilebilir.