HOMS - 1998 YILI GENEL DEĞERLENDİRME

Açıklamalar

HOMS (Hydrological Operational Multipurpose System), hidrolojik uygulamalarla ilgili olarak geliştirilen yazılım ve teknoloji ürünlerinin ülkelerarasında değişimini amaçlamaktadır. Bilindiği üzere HOMS sistemi ile, diğer ülkelerde geliştirilen hidro-meteorolojik yazılım ve tekniklerden en uygun koşullarda yararlanabilmemiz mümkündür. Ayrıca, kendi bilgi ve teknolojik birikimlerimizi bu sistemle tanıtmak ve geliştirme olanağı vardır
Ülkemizdeki IHP (International Hydrology Programme) resmi temsilciliklerinin görüşü alınarak başlatılan HOMS Ulusal Referans Merkezi (HOMS-URM)’nin oluşturulması çalışmaları, WMO’nun 16/5/1997 tarih ve 23.629/H/NRC sayılı yazıları ekinde HOMS Başvuru Kitabı ve HOMS bilgisayar dosyalarının Genel Müdürlüğümüze ulaşması ile 1997 yılı içinde tamamlanmıştır.
Geçen zaman zarfında, özetle :

HNRC ve benzer (IHP, MED-HYCOS vs..)faaliyetlerle ilgili güncel bilgiler, DSİ Web Sitesi (www.dsi.gov.tr) içindeki ilgili sayfadan Ocak 1999’dan itibaren alınabilecektir. Bu sayfada bulunan e-mail adresi ile, ilgililer arasında çeşitli hidrolojik konularda görüş alış verişlerinin bir forum ortamında gerçekleşmesi amaçlanmaktadır.
DSİ’de bulunan IHP Arşivine ek olarak HOMS dökümanlarının da arşivlendiği bir dökümantasyon merkezi oluşturulmuştur. Burada bulunan IHP ve HOMS yayınlarından bazılarının listesi bu dökümanda verilmiştir. İleride IHP, WMO ve benzer kuruluşlardan gelen dökümanların listesi, diğer bilgilerle birlikte, 15 gün veya ayda bir güncelleştirilmesi düşünülen Web Sayfamızda yayınlanacaktır.
Mevcut birikimlerimizin envanterinin çıkarılabilmesi amacıyla 5 Mart 1998 tarihli yazımıza cevaben, ilgili Genel Müdürlükler ile 9 Eylül, Gazi ve Çukurova Üniversiteleri’nden önemli katkılar sağlanmıştır. Bundan sonraki aşamalarda da olumlu ilgi ve aktif katılımların devamı beklenmektedir.
Alınan bilgilere göre WMO, Water Resources and Hydrology Department bünyesinde bulunan Uluslararası HOMS Bürosu’nu, faaliyet alanını genişletmek süretiyle geliştirilen tüm hidrolojik teknolojilerin izlendiği bir ofis haline dönüştürmektedir. Buna paralel olarak, üye ülkelerdeki HNRC’lerin de önemi artacaktır. HOMS’un uluslar arası ve ulusal düzeydeki çalışma mekanizması, IHP ile birlikte, UNESCO-WMO V.Hidroloji Konfernası’nda da ayrıntılı bir şekilde ele alınacaktır. Bilindiği üzere, su konularında birbirleriyle yakın işbirliği içinde olan WMO ve UNESCO’nun sorumluluğundaki HOMS ve IHP faaliyetleri birbirlerini tamamlar niteliktedir.
HOMS ile ilgili olarak uluslar arası düzeydeki faaliyetlerin, WMO’daki yetkili J.Miller’in emekli olması ve bu Büro’nün bir süre idarecisiz kalması nedeniyle, 1998 yılı içinde biraz aksamış olmasına rağmen, WMO’daki yeni atamalarla birlikte 1999 yılı içinde hızlanması beklenmektedir.

HOMS Temsilcilikleri (bazı değişikliklerle)
Üniversite (alfabetik sıraya göre) :
Çukurova Üniversitesi
Yrd. Dr. Mahmut ÇETİN
Tel : 322-338 63 18 / 25 – 338 63 86
Fax : 322-338 63 86
e-posta : mcet64@pamuk.cc.cu.edu.tr
Dokuz Eylül Üniversitesi
Prof.Dr.Nilgün HARMANCIOĞLU
Tel : 232-453 11 43 / 1016 – 453 10 08 / 1016
Fax : 232-453 11 91
e-posta : harmanci@izmir.eng.deu.edu.tr & harmanci@neptune.imst.deu.edu.tr
Gazi Üniversitesi
Prof.Dr.İbrahim GÜRER
Tel : 312-231 92 23 – 231 74 00 / 22 46 – 22 34
Fax : 312-230 84 34
e-posta : ibrahim@mikasa.mmf.gazi.edu.tr
Hacettepe Üniversitesi
Yrd.Doç.Dr.Levent TEZCAN
Tel : 312-235 25 43 – 235 25 00 / 1153
Fax : 312-299 21 36 – 235 25 42
e-posta : tezcan@eti.cc.hun.edu.tr
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ)
Prof.Dr.Zekai TEN
Tel : 212-285 34 42
Fax : 212-285 31 39
e-posta : zsen@sariyer.cc.itu.edu.tr
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)
Prof. Dr. Ünal TORMAN
Tel : 312-210 54 42
Fax : 312-210 12 62
e-posta : sorman@rorqual.cc.metu.edu.tr
Kurumlar (alfabetik sıraya göre)
Afet İşleri Genel Müdürlüğü
O.Murat YAVAT
Tel : 287 26 80 / 312 veya 337
Fax : 312-287 89 24
e-posta : afetkar@marketweb.net.tr
Devlet Meteoroloji İşleri (DMİ) Genel Müdürlüğü
A.Deniz ÖZDEMİR
Tel : 312-359 75 45 / 24 78
Fax : 312-359 34 30
e-posta : adozdemir@dmi.gov.tr
Elektrik İşleri Etüd İdaresi (EİE)
Ahmet TATPINAR
Tel : 312-287 33 80 / 666
Fax : 312-287 84 31
e-posta : ataspinar@eie.gov.tr
İller Bankası Genel Müdürlüğü
Dr.Nusret EMEKLİ
Tel : 312-310 31 41 / 25 68
Fax : 312-311 65 72
e-posta : …….
Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü (KHGM)
Selçuk ÇETİNER
Köy Hizmetleri Tarımsal Hidroloji Araştırma Ve Eğitim Merkezi – Menemen - İzmir
Tel : 232- 831 05 12 Fax : 232-831 10 51
e-posta : thaem@khgm.gov.tr
HOMS Ulusal Ref. Merkezi’nin (HNRC) Sorumlulukları

HNRC’nin Adresi
Hamza ÖZGÜLER, DSİ Genel Müdürlüğü – Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı 06100 Yücetepe Ankara
Telefon : 312 – 418 01 57 veya 312 – 418 83 00 / 2477
Fax : 312 – 419 94 22
E-mail : hamza.ozguler@dsi.gov.tr
DSİ Web sayfası : www.dsi.gov.tr
HOMS Arşivinde Mevcut Yazılımlar :

Aşağıda isimleri verilen yazılımlar Zir.Y.Müh. Sn. Tuna ALEMDAR (DSI Adana Bölge Müdürlüğü) tarafından temin edilmiştir :

Internet Aracılığı Alınan yazılımlar

Tanıtıcı Dökümanların Temin Edildiği Yazılımlar

Teknik Dökümanlar

Hidrolojik tekniklerin geliştirilmesi, transfer edilmesi ve kullanıma hazır hale getirilmesi çalışmaları, DSİ Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı bünyesindeki HOMS Ulusal Referans Merkezi tarafından izlenmekte ve yürütülmektedir. Kendi ulusal deneyim ve birikimlerimizi değerlendirerek tekniklerimizi geliştirmeden mühendislik çalışmalarında ilerleme sağlanmasının mümkün olamayacağı bilinen bir husustur. Bu nedenle, rutin çalışmaların bu yaklaşımla sürdürülmesinde fayda vardır.
HOMS Ulusal Referans Merkezi’nin sorumlulukları ve yetkileri ile ilgili olarak WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü)’daki HOMS Bürosu’ndan alınan bilgilerden de anlaşıldığı üzere HOMS Ulusal Referans Merkezi, genel olarak koordinasyon görevini yürütmekle birlikte, ilgili kurumlarca geliştirilerek bu sistem içinde tanıtılan çalışmaları izlemek sorumluluğuna da sahip olmaktadır.
HOMS sistemine aktif olarak katılımımız, hem kendi gereksinimlerimiz açısından, hem de ulusal tanıtımımız bakımından faydalı bir husus olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, aşağıda adı geçen ve ilgili kişi ve kuruluşların çok değerli katkılarıyla başlatılıp sürdürülen çalışmaların biran önce sonuçlandırılarak, Ingilizce ve Türkçe Manuel’iyle birlikte uluslararası düzeyde kullanıma hazır hale getirilmesinin sağlanmasında ulusal menfaatlerimiz açısından yarar görülmektedir. Aşağıda, bu çalışmalarla ilgili tanıtıcı bilgiler İngilizce dökümandan aynen alınarak verilmiştir:

WMO-HOMS Component Number : K22.1.11
Purpose : FLOCOM is a computer program to compute the ordinates of flood hydrograph
Developer : Mr. Halit Namdar, Meteorological Enginner, Antalya Regional Directorate of DSI

WMO-HOMS Component Number : H76.2.08
Purpose : This computer program calculates the cross-section properties in hydrometric stations and plots the cross-section area
Developer : Mr. Halit Namdar, Meteorological Enginner, Antalya Regional Directorate of DSI

WMO-HOMS Component Number : J65.2.01
Purpose : The purpose of this software is to determine the soil erosion by rain drops. This computer program calculates the cross-section properties in hydrometric stations and plots the cross-section area.
Developer : Mr. Dr.Murat ÖZDEN and Mrs. Senay ÖZDEN; Soil and Fertilizer Research Institute, Ankara, Turkey

WMO-HOMS Component Number : I73.1.09
Purpose : The purpose of the software is to process the available discharge values, measured periodically in mountainous areas, to estimate the seasonal potential for runoff volume at the cross-section. Using the program, the evaluation of runoff regime in the unmeasured streams can be possible
Developer : Mr. Dr.Cemil EVIRGEN and Mr. Adnan BASARAN, Regional Directorate of State Hydraulic Works, Konya, Turkey

WMO-HOMS Component Number : E65.1.03
Purpose : The main purpose is to compile all relevant information on observations and methods for measuring and processing groundwater variables
Developer : Department of Groundwater and Geotechnical Services, State Hydraulic Works

WMO-HOMS Component Number : B00.0.08
Purpose : To improve the spatial distribution of surface water level and quality gauging stations in order to arrive at a maximum efficiency of information supply
Developer : Dr.Yilmaz IÇAGA, 9 Eylül University, Engineering Faculty, Izmir, Turkey

WMO-HOMS Component Number : Y00.0.10
Purpose : To determine the critical areas in a given watershed for the future sedimentation of surface layer
Developer : Okan FISTIKOGLU, 9 Eylül University, Engineering Faculty, Izmir, Turkey

Araştırma konuları
Taşkın yinelenmelerinin yağış ve akış verilerini kullanarak hesaplanması
Eldeki verilerin analizi
Verilerin kullanım güvenilirliklerinin belirlenmesi
Taşkın yöntemlerinin kullandığı sabit katsayıların bölgesel olarak çıkarılması
Rasyonel yöntemde k=0.208 katsayısı
Yağışın zamansal dağılım katsayılarının A,B,C bölgeleri için yenilenmesi
Yağışın alansal dağılımlarının saptanması
Kullanılan ampirik yöntemlerin katsayılarının belirlenmesi
Baraj su temini çalışmalarında AGİ akımlarının doğal akım çevrilmesinde, memba sulamalarının tesbiti
Periyodik gözlem değerlendirmelerinin iyileştirilmesi
Gölet su temininde ampirik yöntemlerin İç Anadolu Bölgesine uyarlanması

Enerji amaçlı barajlarda işletme çalışması
Kanal santrallerde işletme çalışması
Taşkın hidrolojisi paket programları
Yağış-akış ilişkileri
Taşkın hespalarının sentetik metotlarla hesabı
Dolusavak taşkın ötelemesi
Sediment rasatlarının değerlendirilmesi
Baraj ve göletlere kar erimesinden gelebilecek su potansiyelinin belirlenmesi
Taşkın ve kuraklık analizleri
Sulama amaçlı barajların işletilmesi
Sentetik akım verilerinin ütetimi
Çoklu barajların işletilmesi

Hidrometeorolojik gözlem ağının yeniden yapılandırılması
Eğitim programları,kurs ve seminerler düzenlenmesi
Verilerin standart formatta artivlenmesi
Profesyonel elemanlar (bilgisayar programcısı, sistem analisti)’dan yararlanılması
Bölge Müdürlüklerine Internet bağlantısının yaygınlaştırılması
Hidrometrik verilerin işlenmesi ve depolanması konusunda bir programın geliştirilmesi veya satın alınması
DSİ'nin kendi içerisinde ve diğer kurumlar arasında veri iletişim yöntemleri ve veri saklama formatları konusundaki belirsizliklerin giderilmesi
HOMS'a önerilecek yazılımların On-Line yardım sistemleri ve türkçe-ingilizce dökümanları

Konu ile ilgili kurum ve kurulutların katılacakları toplantının düzenlenmesi
Mevcut yazılımları daha güvenilir hale getirebilecek olan verilerin temini
HNRC üyelerinin bilgilendirilmesi
HOMS ile, farklı bölüm ve birimlerde mükerrer olarak sürdürülen işlerin önlenmesi
Aynı konularda yürütülen araştırmaların birleştirilip destelklenmesi
Pratik ve teorinin birlettirilmesi

Çığ tahmin modeller (NXD, HTBPW)
TURTEM (Türkiye Toprak Erozyonu Tahmin Modeli)
NOAA/AVHHR uydu görüntüleri yardımıyla çölleşme ve kuraklık analizleri, vejetasyon indeksinin (NDVI) elde edilmesi
SWRRB modeli ile yağış-akış simulasyonu

HEC-1 (taşkın hidrografları program paketi)
AGNPS (ABD’de, Agricultural Research Service ve Soil Conservation Service tarafından geliştirilen tarımsal kaynaklı yayılı kirlilik yüklerini modelleyen yazılım)
CREAMS (ABD’de USDA-Department of Agriculture ve Agricultural Research Service tarafından geliştirilen, tarımsal kaynaklı kirlilik ve erozyon olaylarını modelleyen yazılım)
GLEAMS (CREAMS’in benzeri olup tarımsal kaynaklı kirlilikleri yeraltısuyu ortamında inceleyen model)
SWMM (EPA tarafından geliştirilen “Stormwater Management Model” adlı kentsel drenaj modeli)
HSPF (EPA tarafından geliştirilen “Hydrologic Simulation Program-Fortran”adlı havza yönetim modeli)
SWRRB (US Department of Agriculture’ın HSPF benzeri havza yönetim modeli)
EPIC (US Department of Agriculture’ın erozyon modeli)
ANNIE (EPA modellerinin database hazırlama yazılımı)
MIKE-SHE (Avrupa’da Institute of Hydrology (Wallingford,UK), Danish Hydraulic Institute (Danimarka) ve Fransız SOGREAH tarafından geliştirilen havza yönetim modeli) (demo olarak mevcuttur)
PRMS (ABD’de US Geological Survey tarafından geliştirilen yağış-akış modeli)
SLURP ( G. Kite tarafından geliştirilen havza yönetim modeli; uzaktan algılanmış veri kullanabilmektedir)
SRM (ABD’de geliştirilen kar erimesi-akım modeli)
SSARR (ABD’de Corps of Engineers tarafından geliştirilen havza akım ve hazne sistemleri modeli)
SPUR91 (ABD’de Agricultural Research Service tarafından geliştirilen ekosistem ve havza yönetim modeli)
IDRISI (ABD’de Clark University tarafından geliştirilen eğitim amaçlı Coğrafi Bilgi Sistemi yazılımı)

SALMON-Q (HR Wallingford, İngiltere, tarafından geliştirilen su kalitesi ve sediment taşınımı modeli)
ARC/INFO (Coğrafi Bilgi Sistemi yazılımı)
EPA yazılımları (CD ortamında mevcut): hava kalitesi yazılımları, yeraltısuyu modelleri - 37 adet, yüzeysel akım ve su kalitesi modelleri (HEC5, HEC6 ve QUAL2E ile birlikte 24 model), yayılı kirlilik yükü modelleri (ANSWERS ile birlikte 17 adet yazılım), multimedia kirlilik yükü modelleri (3 adet), diğer yazılımlar (4 ayrı model), İstatistik Program Paketleri: SAS, Minitab, SYSTAT ve SPSS

Kar hidrolojisi ve teknikleri
Uydu görüntülerinin itlenmesi
Hidrolojik tahmin modelleri
Hidrolojik analiz teknikleri
Yeraltısuyu gözlemleri ve değerlendirme yöntemleri
Su kaynaklarının geliştirilmesinde optimizasyon teknikleri

Sistemin toplantı ve sempozyumlarda tanıtılması
HOMS ile kurumlararası bilgi akışının sağlanması
Hidrolojik konularda dünya ile entegrasyona gidilmesi
Mevcut yazılım ve tekniklerin envanterinin çıkarılması
Ulusal hidrolojik veri tabanı oluşturulması
Diğer ülkelerdeki HNRC'ler ve WMO ile ilişkilerin geliştirilmesi
Ulusal seviyede kurumlararası işbirliği ve bilgi alışverişi

Internet access should be considered as a basic need for all HNRC.
A fund in the system can be established to support the training requirements for all users having the sophisticated softwares. This source can also be used for research studies and developers in all around the world.
The sophisticated softwares which are being used for hydrological purposes (however being out of HOMS System) should be included into the system and introduced in this way.
A forum page in WMO Site could be constructed to be able to discuss some HOMS related issues and exchange information between HNRCs. I would like to inform you that we can make some contribution in this regard.
The manuels of softwares should be written and revised in English.
Using Internet sites, on-line help facilities for softwares could be supplied.
Because of unsuitable data format, there are some difficulties to run the programs in the different environment or countries. Therefore, there is necessity to make the counties use an international standart data format for variables and other kind of inputs.
As the improvement of hydrometeorological network is in progress thanks to the WHYCOS and the other national or regional projects, we hope that the components of HOMS would be more usable.

HOMS Merkezi aracılığıyla, hidrometeorolojik konularda yapılan ve yapılacak araştırma ve geliştirme çalışmalarının izlenmesi ve desteklenmesi
Kurum, Bölge ve Daire Başkanlıklarınca gereksinim duyulan konularda, ilgili HOMS ürünlerinin sağlanması
HOMS Web sayfasının geliştirilmesi, IHP ve HOMS etkinliklerinin Internet ortamında yaygınlaştırılması
HOMS kapsamında temin edilen ürünlerin pratiğe aktarılması ve araştırma çalışmalarının ihtiyaç duyulan alanlara kaydırılması konusunda üniversitelerden destek sağlanması.
Tablo 1: IHP-HOMS Arşivinde Bulunan Yayınlardan Bazıları

Tablo 2 : En Çok Gereksinim Duyulan Konularla İlgili
HOMS Ürünlerinden Bazıları
Rezervuar ve Nehirlerde İşletme Çalışması

Taşkın Hidrolojisi

Yağış-Akış İlişkileri

Taşkın Ötelemesi

Sediment Gözlemlerinin Değerlendirilmesi

Karerimesi Akım Modeli

Kuraklık ve Düşük Akım Periyotlarının Analizi

Sentetik Akım Verilerinin Üretilmesi

Havza Modelleme

Uydu Görüntülerinin İşlenmesi

Hidrolojik Tahmin Modelleri

Hidrolojik Analiz Teknikleri

Yeraltısuyu Gözlemleri ve Değerlendirme Yöntemleri