İÇMESUYU TEMİNİ

İçmesuyu Temini Faaliyetleri

“Dünya Su Gününde” Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan “Güvenli suya erişim insanın temel ihtiyacı ve haklarından biridir. Kirli su insanın fiziksel ve ruhsal sağlığını tehdit eder ve insan onuruna yakışamaz” demiştir. 20 Aralık 2006 tarihindeki Birleşmiş Milletler (BM) 83. Genel Kurunda 2008 yılı “Uluslararası Sanitasyon Yılı” ilan edildi. “Uluslararası Sanitasyon Yılı” faaliyetlerini desteklemek amacıyla BM Su Grubu, 22 Mart 2008 Dünya Su Gününün temasını, kamu sağlığını korumak ve hastalıkları önlemek için gerekli tedbirleri almak anlamına gelen “sanitasyon” olarak belirlendi. “Uluslararası Sanitasyon Yılı” faaliyetleri ile kamu bilincini bu konuda arttırılması ve temiz içme suyu ile kanalizasyon tesisleri gibi temel sanitasyon tesislerinden yoksun nüfusun oranını yarıya azaltılması amaçlanmıştır.

3 Temmuz 1968 Tarihinde Yürürlüğe Giren 1053 Sayılı Kanun ile Ankara, İstanbul ve Nüfusu Yüz binden Yukarı Olan Şehirlerin İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini İçin Gelecek Yıllara Sari Taahhütlere Girişme Hususunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Yetkili Kılınmıştır.

18 Nisan 2007 yılında kabul edilen 5625 sayılı kanunla, 1053 sayılı kanunun 10. maddesinin birinci fıkrası değiştirilerek nüfus kriteri kaldırılmıştır. Belediye teşkilatı olan 3225 yerleşim yerlerinin içme kullanma ve endüstri suyu temini hizmetleri ile DSİ Genel Müdürlüğünün sağlık ve çevre açısından acil tedbirler alınmasını gerekli gördüğü öncelikli atık su arıtma ile ilgili yatırım hizmetleri için gelecek yıllara yaygın yüklenmelere girişmeye DSİ Genel Müdürlüğü yetkilendirilmiştir.

İçme kullanma ve sanayi su temini amacıyla, DSİ tarafından yürütülmekte olan su temin projeleri 29 şehri kapsar. Bu şehirler; Adıyaman, Afyonkarahisar, Ağrı, Ankara (Şereflikoçhisar), Aydın, Bodrum, Bursa, Çorum, Çankırı, Hatay, İstanbul (Melen), İzmir, Karaman, Kahramanmaraş, Karabük, Karaman, Kayseri, Kilis, Mardin-Kızıltepe, Mersin, Muğla (Bodrum), Siirt (Kurtalan), Sivas, Şırnak, Trabzon, Uşak, Yozgat ve Zonguldak. Ayrıca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine Türkiye’den boru ile su götürülmesi projesi hazırlanmaktadır. Söz konusu şehirlere su temin projeleri, mastır plan, planlama, kati proje ve inşa safhalarını kapsayan çeşitli safhalardadır. Bu tesisler tamamlandıktan sonra ilgili belediyelere devredilmektedir.

2008 yılı itibariyle, DSİ’nin tamamladığı ve işletmede olan 22 adet proje su temin tesisleriyle, 25 şehirde 25 milyon kişiye yılda 2,7 milyar m3 içmesuyu sağlanmaktadır. Planlama, kati proje ve inşa safhalarında olan su temin projeleri tamamlandıktan sonra DSİ’ce sağlanan yıllık su temini 5,8 Milyar m3 olacaktır.

Yukarıda bahsedilen su temini miktarlarına, belediyelere ve diğer kuruluşlara DSİ Bölge Müdürlüklerince kuyu açılarak yer altı suyundan temin edilen su miktarları dahil edilmemiştir. Çünkü bu işler 1053 sayılı kanun çerçevesinde yapılmamıştır. 1968 yılından beri DSİ’ce yapılan, beton, çelik ve cam elyaflı boru gibi çeşitli tipteki ve çeşitli çaplarda borularla toplam su temini boru uzunluğu 1293 km olmuştur. Şu ana kadar DSİ’ce geliştirilen su temini projeleriyle, içme, kullanma ve sanayi su tüketiminin 1/3’ü DSİ’ce karşılanmıştır.

2008 yılı itibariyle, DSİ’ce yapılan ve devredilen 17 şehrin arıtma tesisleri ilgili belediyelerce işletilmektedir. Bu arıtma tesislerinde yılda 2 Milyar m3 su, Avrupa Birliği standartlarında arıtılmaktadır. DSİ’ce yapılan bu arıtma tesislerinin su arıtma kapasiteleri şehrin nüfusuna bağlı olarak, günde 30 000 m3 ile 564 000 m3 arasında değişmektedir.

DSİ’ce yaptırılan ve işletmede olan arıtma tesislerinin hizmet ettikleri şehirler şunlardır: İzmir, Bursa, Gaziantep, İstanbul, Konya, Mersin, Samsun, Diyarbakır, Balıkesir, Sivas, Kilis, Uşak, Afyonkarahisar ve Şanlıurfa.

DSİ’ce yaptırılan ve inşa halinde olan arıtma tesislerinin hizmet edecekleri şehirler şunlardır: İstanbul (Melen), Kahramanmaraş, Siirt ve Çankırı. Proje safhasında veya programda olan arıtma tesislerinin hizmet edecekleri şehirler şunlardır: İzmir, Aydın, Bodrum, Ordu, Ünye, Kars, İskenderun, Ağrı, Sinop ve Karabük.

Türkiye’de şehirlerde kişi başına tüketilen içme ve kullanma suyu 1990 yıllarında 200 litre iken 2000’li yıllarda 270 litre olmuştur. Küresel ısınma kaynakların sürdürülebilir kullanımını tehdit ettiğinden, gelecek nesillerin su sıkıntısı çekmemesi için su tasarrufu gereklidir. Bundan dolayı Türkiye su kayıplarını en aza indirmeyi hedeflemektedir.

İçme kullanma ve endüstriyel su temini gerçekleştirmek amacıyla DSİ, baraj rezervuarlarını, nehirleri, su kaynakları gibi sadece yüzey sularını kullanmakla kalmaz, gerekirse yeraltı suyu kaynaklarını da kullanır. 167 sayılı “Yeraltı suyu Kaynakları” kanununa göre, eğer kuyu derinliği 10 m daha fazla derin ise yeraltı suyu kullanım izni DSİ tarafından verilir. 2007 itibariyle içme, kullanma ve endüstri suyu temini amacıyla 5 371 km³ su miktarı yeraltı suyundan tahsis edilmiştir. Buna ilave olarak, İzmir, Elazığ, Antalya, Kahramanmaraş, Konya, Diyarbakır ve Gaziantep şehirlerinin su temini yeraltı suyundan” sağlanmaktadır.

4 713 su örneklerinin fiziksel ve kimyasal analizi, 25 DSİ Bölge Müdürlüğünde bulunan 1 090 istasyonda yapılmaktadır.

Devam Eden Su Temin Projeleri

DSİ’nin 27 şehirde yaptığı su temin çalışmaları aşağıdaki gibi özetlenebilir.

1-ADIYAMAN: Şehrin 2020 yılına kadar olan su ihtiyacı Havşari, Çokpınar, Mir ve Balıksırtı kaynaklarından temin edilecektir. 2008 yılında projelendirme çalışmaları tamamlanmış, inşaatının ihalesi yapılmış ve inşaatına başlanılmış olup 2010 yılında hizmete açılması hedeflenmektedir.

2-ANKARA: DSİ Kesikköprü barajından 167 milyon m3/yıl su tahsisi yapmış, Belediye su teminine yönelik inşaat çalışmaları tamamlamış ve şehrin acil su ihtiyacı karşılanmıştır. Gerede sistemiyle ilgili olarak, proje ve fizibilite çalışmaları tamamlanmıştır. İnşaatın ASKİ tarafından yapılması amacıyla hazırlanan protokol imzalanmak üzere ASKİ Genel Müdürlüğüne gönderilmiş ancak henüz imzalanmamıştır.

3-AYDIN: Şehrin acil su ihtiyacı Belediyesi tarafından ilave yeraltı suyu kuyuları açılarak karşılanmaktadır. Şehrin uzun vadeli içme, kullanma ve sanayi suyu ihtiyacı inşaatı devam eden İkizdere barajından sağlanacak olup; içmesuyu tesislerine ait uygulama projelerinin hazırlatılması işi 16.12.2008 tarihinde ihale edilmiştir.

4-ÇANKIRI: Çankırı il merkezi ile Dodurga, Orta, Dumanlı, Taşkaracalar, Kalfat, Şabanözü, Eldivan, Elmalı, Gümerdiğin, Gürpınar, Yaylakent, Karaören ve Sarayköy belediyelerinin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı Güldürcek barajından karşılanacaktır. İsale hatlarının bir kısmının inşaatı bir kısmının ise projelendirilmesine devam edilmektedir. Arıtma tesisinin inşaatına ilişkin ihale 2008 yılında tamamlanmış, inşaata başlanılmış olup 2010 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

5-ÇORUM: Şehrin kısa dönem su ihtiyacını karşılamak için inşaatı devam eden Hatap Barajından yılda 4,64 milyon m3 ilave su içmesuyuna tahsis edilmiştir. Hatap Barajından alınacak su mevcut isale hattına iletilecektir. Hatap barajı inşaatı 2008 yılında tamamlanarak su tutulmaya başlanılmıştır. Hatap Barajı ile Arıtma tesisi arası14 km isale hattının proje yapımı 2009 yılında tamamlandıktan sonra inşaat işleri yapılacaktır. Hatap barajı isale hattının devreye girmesi ile Çorum ilinin 2014 yılına kadar olan içmesuyu ihtiyacı karşılanmış olacaktır.

6-HATAY: Şehrin uzun vadeli su ihtiyacını karşılayacak olan Büyük Karaçay barajının inşaatına devam edilmiştir.

7-İSTANBUL: İstanbul’un uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı Melen sistemi ile karşılanacaktır. Melen sisteminin 1. aşamasının inşaatına devam edilmekte olup 2010 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

8-İZMİR: Şehrin orta vadeli içmesuyu ihtiyacı Gördes Barajından karşılanacak olup baraj inşaatı 2008 yılında tamamlanarak su tutulmaya başlanmıştır. İsale hattı ve arıtma tesisinin projelendirilme çalışmalarına devam edilmektedir.

9-KARAMAN: Şehrin uzun vadeli su ihtiyacını karşılayacak olan İbrala barajının inşaatı devam etmektedir.

10-SİİRT: Siirt il merkezinin yanı sıra Kurtalan, Kayabağlar, Atabağı ve Aydınlar yerleşim yerlerinin 2040 yılına kadar olan içmesuyu ihtiyaçlarını Kezer Çayından karşılanacaktır. İsale hatlarının inşaatına devam edilmektedir. Arıtma tesisinin inşaatına 2008 yılında başlanılmış olup 2010 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

11-ŞIRNAK: DSİ tarafından yapımı planlanan isale hattının 1. kademesinin devreye alınmasıyla, şehrin 2020 yılına kadar, 2. kademesinin tamamlanmasıyla da 2040 yılına kadar su ihtiyacının Mijin Kaynağından karşılanması amaçlanmaktadır. İnşaatı devam etmekte olup isale hattı 2009 yılı içerisinde tamamlanacaktır.

12-TRABZON: Şehrin uzun vadeli su ihtiyacını karşılayacak olan Atasu barajının inşaatına devam edilmiştir.

13-YOZGAT: Şehrin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı Musabeyli Barajından karşılanacaktır. 2008 yılında Musabeyli Barajının inşaatına başlanılmıştır. İsale hattı ve arıtma tesisinin projelendirilmesi işine 2008 yılında başlanılmış olup 2010 yılında tamamlanması hedeflenmiştir.

14-ZONGULDAK: Şehrin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı inşaatı sürdürülen Doğan regülatörü ve derivasyon tüneli ile Kozlu barajına aktarılacak ilave sudan sağlanacaktır. Regülatör ve tünel inşaatları devam etmekte olup 2009 yılında tamamlanması hedeflenmiştir.

15-AFYONKARAHİSAR: Şehrin 2040 yılına kadar olan su ihtiyacı Akdeğirmen barajından karşılanacaktır. Akdeğirmen barajı 2008 yılında tamamlanarak su tutulmaya başlanmıştır. İsale hattı ve arıtma tesisinin inşaatları 2008 yılında tamamlanarak işletmeye açılmıştır.

16-KAHRAMANMARAŞ: Şehrin uzun vadeli su ihtiyacı işletmedeki Ayvalı barajından karşılanacaktır. Arıtma tesisinin inşaatına 2008 yılında başlanılmış olup 2010 yılında tamamlanarak işletmeye açılması hedeflenmiştir.

17-BATMAN: Şehrin uzun vadeli su ihtiyacının Zilek Kaynaklarından karşılanması planlanmış olup 2008 yılında projelendirme çalışmalarına devam edilmiştir. Projelerin 2009 yılında hazırlanarak inşaat ihalesinin yapılması hedeflenmiştir.

18-KARABÜK: Karabük il merkezi ile Safranbolu ilçe merkezinin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı DSİ tarafından yapılarak 2006 yılında hizmete açılan isale hattı vasıtasıyla Karasu Kaynağından karşılanmaktadır. Şehirlere sağlanan su kalitesindeki sertlikten dolayı arıtma tesisi yapılması öngörülmüştür. Arıtma Tesisi projelendirilmesine 2008 yılında başlanılmış olup 2009 yılında tamamlanarak inşat ihalesinin yapılması hedeflenmektedir.

19-KARS: Şehrin 2050 yılına kadar olan su ihtiyacı Bayburt barajından karşılanacaktır. Bayburt barajı inşaatı 2008 yılında tamamlanarak su tutulmaya başlanmıştır. İsale hattı ve arıtma tesisinin projelerinin hazırlanmasına 2008 yılında başlanılmış olup 2009 yılında tamamlanarak inşaatlarına başlanılması hedeflenmiştir.

20-ORDU: Şehrin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacının Melet çayı üzerinde enerji amaçlı yapılacak olan Ordu regülatöründen karşılanması amacıyla proje hazırlamasına devam edilmiş olup 2009 yılı içerisinde tamamlanarak inşaatının ihale edilmesi hedeflenmiştir.

21-SİNOP: Şehrin uzun vadeli içme, kullanma ve sanayi suyu ihtiyacının işletmede olan Erfelek Barajından temin edilmesi planlanmış olup Sinop Erfelek Barajı İsale Hattı ve Arıtma Tesisi proje yapım işi 23.09.2008 tarihinde ihale edilmiştir. İnşaat işi 2009 yılı yatırım programına teklif edilmiştir. Erfelek Barajından dere yatağına düzenli su bırakılarak şehrin mevcut kaynakları beslenmeye başlanılmış ve acil su ihtiyacı karşılanmıştır.

22-BODRUM: İçmesuyu ihtiyacı Geyik Barajı ile Çamköy Kaynaklarından karşılanacaktır. Proje üç bölümde gerçekleşecektir. Birinci bölümde Arıtma Tesisinden itibaren tüm yarımadayı dolaşacak temiz su iletim ve bağlantı hatları yapılacak olup, ihalesi yapılarak inşaatına başlanılmıştır. İkinci bölümde arıtma tesisi yapılacak olup, proje çalışmaları tamamlanma aşamasındadır. Üçüncü bölümde ise baraj ve kaynaklar ile arıtma tesisi arası ham su ana isale hattı yapılacak olup, proje çalışmaları sürdürülmektedir.

23-GEMLİK: Uzun vadeli içmesuyu ihtiyacının Büyükkumla Barajından karşılanması planlanmış olup, öncelikle baraj inşaatı sürdürülecektir. 2009 yılı inşaat programında yer almıştır.

24-MERSİN-TARSUS: Şehrin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacının Pamukluk Barajından karşılanması planlanmış olup, öncelikle Baraj inşaatı sürdürülecektir. 2009 yılı inşaat programında yer almıştır.

25-TEKİRDAĞ: Şehrin uzun vadeli içmesuyu ihtiyacının Naipköy Barajından karşılanması planlanmış olup, öncelikle Baraj inşaatı sürdürülecektir. 2009 yılı inşaat programında yer almıştır.

26-İSKENDERUN: Uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı Cevdetiye Regülatöründen karşılanacaktır. Regülatör ile İSDEMİR arasındaki ana isale hattı İSDEMİR tarafından tamamlanmıştır. İsale Hattı ve Arıtma Tesisi Proje yapımı devam etmekte olup, tamamlandığında inşaat ihalesi yapılacaktır. 2009 yılı inşaat programında yer almıştır.

27-ÜNYE: Uzun vadeli içmesuyu ihtiyacı Cevizdere üzerinde inşa edilecek olan Regülatörden karşılanacaktır. İsale Hattı ve Arıtma Tesisi Proje yapımı devam etmekte olup, tamamlandığında inşaat ihalesi yapılacaktır. 2009 yılı inşaat programında yer almıştır.

Yürütülmekte Olan Önemli Su Temin Projeleri

İstanbul Yeşilçay Sistemi

İstanbul şehrinin orta vadeli içme suyu ihtiyacını karşılamak maksadıyla geliştirilen Yeşilçay Projesi ile Ömerli’ye 60 km mesafedeki Ağva yöresindeki Göksu ve Çanak derelerinin sularının aktarılması planlanmıştır. İlk etapta Göksu ve Çanak dereleri üzerinde yapılan Sungurlu ve İsaköy regülatörleri ile yılda yaklaşık 145 milyon metreküp su, İstanbul İçme Suyu Sistemi’ne kazandırılmış bulunmaktadır. Bilahare ileriki yıllarda her iki dere üzerinde İsaköy ve Sungurlu barajları yapılarak yılda ilave 190 milyon metreküp su alınacak ve şehre ulaştırılacak toplam su miktarı yılda 335 milyon metreküp olacaktır. Yeşilçay yöresindeki Sungurlu ve İsaköy Regülatörleri ile toplanan sular Avrupa’nın en büyük temiz su pompa istasyonu olan İsaköy’deki pompa istasyonu ve 2 560 m uzunluğundaki terfi hattı ile denge bacasına, oradan da cazibe ile Darlık ve Kömürlük tünellerini de geçerek Emirli’de yapımı tamamlanan arıtma tesisine aktarılmaktadır. Böylece, yaklaşık 1,5 milyon ilave bir nüfusun içme ve kullanma suyu ihtiyacı sağlanmıştır.

Yeşilçay Sistemi’nin toplam yatırım tutarı 271 milyon ABD Doları olarak öngörülmüştür. Fizibilitesi DSİ tarafından hazırlanan Yeşilçay Sistemi’nin finansmanı için Kuveyt Fonu’ndan iki dilim halinde 145 milyon ABD Doları kredi temin edilmiştir. Yeşilçay Sistemi’nin ilk etabı 2003 yılının Mayıs ayında gerçekleştirilen merasimle hizmete açılmıştır.

İstanbul Melen Sistemi

İstanbul şehrinin orta ve uzun vadeli içme suyu ihtiyacını karşılamak maksadıyla geliştirilmesi gereken diğer büyük proje ve en büyük kaynak Büyük Melen Çayı’dır. Melen Sisteminin İlk aşamasında yılda 268 milyon metreküp, 4. ve nihai aşaması sonunda ise yılda 1 milyar 180 milyon metreküp su verecek olan Büyük Melen Sistemi İstanbul’un 2040 yılına kadar olan su ihtiyacını karşılayacaktır. 33,42 km tünel olmak üzere yaklaşık toplam uzunluğu 189,19 km olan bir iletim hattı ile şehre yılda 268 milyon metreküp ilave su sağlayacak olan Melen Sisteminin I. aşaması ile yaklaşık 2 milyon 750 bin kişilik ek bir nüfusun içme ve kullanma suyu ihtiyacı sağlanmış olacaktır.

İç para ihtiyacı 518 milyon ABD Doları, dış para ihtiyacı 662 milyon ABD Doları olmak üzere toplam tahmini maliyeti 1,18 milyar ABD Dolarıdır. Büyük Melen Sisteminin 1. aşaması bünyesinde Melen Müşavirlik hizmetleri dahil 12 ayrı iş grubu olarak düzenlenmiş ve bu işin yapımına yönelik olarak iki dilim halinde olmak üzere Japon JBIC kuruluşundan toplam 844 milyon ABD Doları (94 783 000 000 Japon Yeni) kredi temin edilmiştir.

Melen Sistemi’nin I. aşama çalışmaları büyük ölçüde tamamlanmış olup kalan işler ise hızla yürütülmektedir. Bu kapsamda Boğaz Geçişi Tüneli açılmaya başlanmıştır. Ayrıca kurak döneme bağlı su azlığı sebebiyle Melen Sistemi’nin biten kısımları Yeşilçay Sistemine bağlanarak Melen suyu İstanbul’a ulaştırılmıştır.

Yeşilçay ile Melen Sistemi’nin I. aşaması bünyesinde 3 m ve 2,5 m çaplarında toplam yaklaşık 235 km boru döşenmekte, Avrupa’nın en büyük temiz su pompa istasyonu yapılmakta, tarihte ilk kez İstanbul Boğazı altından bir tünel geçirilmekte ve yine Türkiye’nin en büyük arıtma tesisi inşa edilmektedir. Yeşilçay Sistemi ile Melen Sistemi’nin I. Aşaması tamamlandığında İstanbul şehrine yılda 415 milyon metreküp ilave su sağlanmış olacaktır.

KKTC’de Yürütülmekte Olan Su Temin Projeleri

Sİ, KKTC Su temini ile ilgili olarak halen iki proje üzerinde çalışmalarını sürdürmektedir.
1- Kumköy- Serhatköy İsale Hattı İnşaatı,
2- KKTC Su Temini Projesi (Anamur-Dragon) Mühendislik işleri.

Kumköy – Serhatköy İsale Hattı

KKTC batı ucunda bulunan Kumköy Su Tesislerinden başlayarak, KKTC doğu ucunda bulunan Gazimagosa ya kadar uzanan ve KKTC en büyük iki yerleşimi olan Lefkoşa ve Gazimagosa ilçeleri ile isale güzergahı üzerinde bulunan bazı köylere su sağlayan içmesuyu ana isale hattı bugün itibari ile ihtiyaca cevap verememektedir.

Kumköy-Serhatköy arasında 1958 yılında yapılmış mevcut Ø 450 mm çapındaki içmesuyu isale hattının yeni bir hat ile değiştirilmesi, Başta Lefkoşa ve Gazimagosa kentlerinde yaşanan su sıkıntısını ve Kumköy’ de derlenen suların sisteme aktarılmasında yaşanan sorunların giderilmesi, Kalkanlı’da bulunan ODTÜ yerleşkesine de su iletilmesi açısından önemli ve gereklidir. Ayrıca; hattın yenilenmesi neticesinde Kumköy ve Serhatköy’deki pompa istasyonlarında ilave pompa ihtiyacı yaşanmayacaktır. Belirtilen gayeye dayalı olarak KKTC Su Temin Projesi (Boru ile su götürülmesi) mukavelesinin imzalanarak çalışmaların devam ediyor olması sebebiyle ilk etapta yalnızca Kumköy – Sethatköy isale hattının yenilenmesinin yapılarak boru ile su götürme projesinin gerçekleşmesine göre durum değerlendirmesi yapılması uygun bulunmuştur. Böylece KKTC’deki kısıtlı miktarda mevcut suyun iletilim problemleri ortadan kaldırılması hedeflenmiştir.

İşin inşaat ihalesi 29 Haziran 2006 tarihinde yapılmış, DSİ’de isale hatlarında ilk defa duktil boru kullanılmış ve hat tamamlanarak geçici kabulü yapılmış ve işletilmek üzere Kıbrıs Su İşleri Dairesi’ne (SİD) devredilmiştir.

KKTC İçmesuyu Temini Projesi (Anamur-Dragon) Mühendislik Hizmetleri

“KKTC İçmesuyu Temini Projesi (Anamur-Dragon) Mühendislik Hizmetleri Mukavelesi” işi 9.500.000 ABD $ bedelle 820 takvim gününde bitirilmek üzere 12/10/2005 tarihinde akdedilen sözleşme ile “Alsım Alarko Sanayi Tesisleri ve Ticaret A.Ş.+ F.G. Management Inc. Konsorsiyumu”nun yüklenimi altına verilmiştir. Söz konusu işe 27/01/2006 tarihinde başlanılmış olup, Genel Müdürlük Makamının 25/04/2007 tarihli, 1205 sayılı ve 11/06/2008 tarihli, 2764 sayılı Olurları ile toplam 322 gün ilave süre verilerek iş bitim tarihi 13/03/2009 tarihine ötelenmiştir.

“KKTC İçmesuyu Temini Projesi (Anamur-Dragon) Mühendislik Hizmetleri Mukavelesi” işinin fiziksel ve nakdi gerçekleşme oranı, 04/12/2008 tarihinde onaylanan 22 sayılı hakediş itibari ile % 89,98 oranına ulaşmıştır.

KKTC’nin uzun vadeli su ihtiyacının karşılanması için “KKTC İçmesuyu Temini Projesi (Anamur-Dragon) Mühendislik Hizmetleri Mukavelesi” ile Anamur Dragon Çayı’ndan alınacak suyun boru ile KKTC’ye götürülmesi hedeflenmektedir. Bu projenin gerçekleştirilmesi için Bakanlar Kurulu’nun 27/05/1998 tarih 98/11202 sayılı kararı ile KKTC’ye Anamur Dragon Çayı’ndan Boruyla Su Götürme Projesi’nin, suyun hazırlanması, nakli, depolanması dahil, anahtar teslimi projelendirme ve inşasını, Alsim-Alarko A.Ş. liderliğinde Türk ve yabancı firmalardan oluşan bir konsorsiyuma vermiştir. Söz konusu projenin bütün iç ve dış finansman ihtiyacını karşılamak üzere kredilerin Hazine Müsteşarlığı’nca uygun bulunması ve müzakere edilerek mukaveleye bağlanması ve projeye ilişkin bütün teknik işler için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın görevlendirilmesi kaydıyla, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinin uygulanmaması kararlaştırılmıştır.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nca projenin gerçekleştirilmesi için DSİ Genel Müdürlüğü’nün yetkilendirilmesini müteakip Alsım-Alarko A.Ş. firması işe ait fizibilite çalışmalarını DSİ Genel Müdürlüğü denetiminde tamamlamış ve hazırlanan “Kıbrıs Su Projesi Fizibilite Raporu” DSİ Genel Müdürlüğü’nce 28 Haziran 1999 tarih ve 2278 sayılı yazı ile onaylanmıştır.

Fizibilite çalışmaları neticesinde proje bünyesinde Türkiye’den KKTC’ye götürülmesi planlanan yılda 75 milyon m3 suyun, Anamur Dragon Çayı üzerinde tesis edilecek Alaköprü Barajı’ndan alınarak borularla KKTC tarafında Girne yakınlarında yapılacak olan Geçitköy Barajı’na aktarılması öngörülmüş bulunmaktadır.

Ardından 2004 yılında “KKTC Su Mastır Planı” hazırlanmıştır. Mastır Plan kapsamında KKTC’nin su ve toprak kaynakları potansiyeli; 2035 hedef yılı için ülkenin nüfus tahminleri ile içme-kullanma ve sulama suyu ihtiyaçları belirlenmiş ve bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik alternatif formülasyonlar, teknik ve ekonomik yapılabilirlik yönünden incelenmiştir.

KKTC’ye götürülecek suyun ada içerisinde tahsisi ile ilgili olarak yapılan çalışmalar neticesinde “Kıbrıs Su Projesi Fizibilite Raporu”nda belirlenen değerler “KKTC Su Mastır Planı”na göre incelenmiş ve bazı değişiklikler yapılmıştır.

Güncel olması ve çok detaylı etütler sonucunda belirlenmesi dolayısı ile KKTC Su Mastır Planı’nda belirlenen 2035 yılı nüfus projeksiyonları ile içme-kullanma suyu ihtiyaçları esas alınmış ve “Kıbrıs Su Projesi Fizibilite Raporu”ndaki KKTC’ye götürecek 75 hm3/yıl suyun tahsisi revize edilmiştir. Buna göre Fizibilite Raporu’nda KKTC’ye götürecek 75,0 hm3/yıl suyun 15,60 hm3’ü içme-kullanma suyuna (% 21), geri kalan 59,40 hm3/yıl su sulama suyuna (%79) tahsis edilmiştir. Revizyon neticesinde 75,0 hm3 suyun 37,76 hm3’ü içme-kullanma suyuna (%50,3) ve 37,24 hm3 ’ü (%49,7) sulama suyuna tahsis edilecektir. İçme-kullanma suyu tahsisinin artması, buna karşılık sulama suyu tahsisinin azalması neticesinde, Fizibilite Raporu’nda Mesarya ovasında 7 674 hektar alan sulanması öngörülmüşken, revizyondan sonra sulama sahası 4 824 hektara düşecektir.

KKTC Su Mastır Planı’nda KKTC’deki yerleşimlerin 2035 yılına kadar olan su ihtiyacı açıklarının tamamının yeni geliştirilecek su kaynaklarından karşılanması öngörülmüştür. Fizibilite Raporu’nda KKTC kuzeyinde, Akdeniz sahil şeridinde yer alan yerleşimlerin gelecekteki ihtiyaçlarının mevcut su kaynaklarından karşılanmaya devam edileceği kabul edilmişken, yapılan revizyon ile bu yerleşimlerin gelecekteki su ihtiyacı açıklarının da Türkiye’den boru ile getirilecek sudan karşılanması uygun bulunmuştur. Nihayet, hali hazırda Güzelyurt aküferinden çekilerek Lefkoşa-Mağusa isale hattına verilen 6,02 hm3/yıl suyun Türkiye’den boru ile getirilecek su ile ikame edilmesi, Güzelyurt aküferinden su çekilmeyerek korunması maksadı ile uygun bulunmuştur.

Sonuç olarak KKTC Su Mastır Planı’nda öngörülen 2035 yılı içme-kullanma suyu ihtiyacı olan 54,00 hm3/yıl suyun 37,76 hm3/yıl’ı KKTC’ye Türkiye’den boru ile götürülecek sudan, geriye kalan 16,24 hm3/yıl su, halen kullanılan mevcut YAS kaynaklarından karşılanmaya devam edilecektir. Hali hazırda Güzelyurt aküferinden Lefkoşa ve Mağusa bölgelerinin ihtiyacı için çekilen 6,02 hm3/yıl YAS kullanımına, Türkiye’den boru ile su getirilme projesinin gerçekleşmesinden sonra son verilecektir. Bu proje çerçevesinde yapılacak işler;

Türkiye tarafında;
Anamur Dragon Çayı üzerinde temelden 93 m, akarsu tabanından 88 m yükseklikte memba yüzü beton kaplamalı ve eteğinde 26 MW kurulu gücünde bir HES bulunan kaya dolgu tipindedir. Toplam 130 milyon m3 depolama hacimli Alaköprü Barajı ve HES tesisi, 21 km uzunluğunda ve 1.500 mm çapında duktil demir borulardan oluşan isale hattı, 10 000 m3 hacminde Anamuryum Dengeleme Deposu,
Deniz geçişinde; 80 km uzunluğunda, deniz yüzeyinden 250 m derinlikte ve askıda geçecek olan 1 600 mm çapında yüksek yoğunluklu polietilen boru hattı,

KKTC tarafında;
Güzelyalı bölgesinde 3,2 MW gücünde Güzelyalı Pompa İstasyonu, 3 250 m uzunluğunda ve 1 400 mm çapında duktil demir boru terfi hattı, temelden yüksekliği 65 m olan ve 24 milyon m3 depolama hacimli Geçitköy Barajı ve 12,80 MW gücünde Geçitköy Pompa İstasyonu inşaatını kapsamaktadır.

Mukavelesi gereği “Deniz Geçişi” işleri öncelikle yapılmış olup, model deneyinden sonra kara yapıları ile ilgili çalışmalara geçilmiştir.

Mukavele kapsamında yer alan “Deniz Geçişi” ile alakalı deneyler tamamlanmış, deniz geçişinin gerçekleştirilebileceği anlaşılmış, işin mukavelesi gereği 18 Aralık 2007 tarihinde Kara Yapılarının Projelendirilmesine geçiş için yazılı talimat verilmiş, bu kapsamdaki çalışmalardan “Kara Yapıları Prensip Proje Raporu” tasdik edilmiştir. Bir sonraki safha olan Proje Ön Raporu’nun tetkik neticelerine göre firma düzeltmeleri yapmaktadır. Türkiye ve KKTC tarafında harita ve zemin çalışmaları tamamlanmış olup, tasdik işlerini müteakiben projelendirmeye geçilecektir. Bu projenin kapsamı dışında ama konular itibari ile bir arada olması gerektiği için KKTC içinde suyun dağılımı ile ilgili çalışmalar da tekrar değerlendirilmekte ve gerekli çalışmalar yapılmaktadır. 2009 yılının ilk yarısında projenin tamamlanması hedefi ile çalışmalar sürdürülmektedir.

Şu anda Alsim-Alarko A.Ş. taahhüdü altında yürütülen işler, mukavelesi gereği olarak sadece proje hazırlanmasını kapsamaktadır. Yapım işi, proje tamamlanıp tasdik edildikten sonra ayrıca değerlendirilecek olup, şu anda yürütülen işlerin mukavelesine dahil değildir.

Manavgat Çayı Su Temin Projesi

Manavgat Çayı Su Temin Projesi Bakanlar Kurulu’nun 08.08.1990 gün ve 90/750 sayılı kararı ile Kamu Ortaklığı İdaresince (KOİ) finanse edilmek üzere KOİ ile DSİ arasında düzenlenen bir protokol çerçevesinde yürütülmekteydi. KOİ’nin yeniden düzenlenmesinden sonra daha önce KOİ’ce üstlenilen finansman dahil tüm yükümlülükler Hazine Müsteşarlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilmiştir.

Ülkemizin ve dış ülkelerin içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarının karşılanmasını amaçlayan proje günde 500 000 m³ suyun Manavgat Çayından alınmasını ve 250 000 m³’ ü arıtılmış halde 250 000 m³’ ü de ham su olarak denizden tankerlere yüklenerek taşımaya hazır hale getirilmesini kapsamaktadır. 1992 yılında yerli ve yabancı firmalar arasında ihaleye çıkarılan bu iş 10.03.1992 tarihinde imzalanan sözleşme ile EMT-Aydıner Adi Ortaklığına ihale edilmiş ve 22.01.2001 tarihi itibariyle kesin kabulü yapılmış bulunmaktadır.

Proje Manavgat Barajının yaklaşık 800 m mansabında yapılan bir su alma yapısı ve pompa istasyonu, her biri 900 m uzunluğunda ve 1 200 mm çapında çelik borulardan oluşan iki adet terfi hattı bulunmaktadır. 250 000 m³/gün kapasiteli arıtma tesisi, her biri yaklaşık 10 000 m uzunluğunda 1 600 mm çapında çelik borulardan oluşan iki adet isale hattı tamamlanmıştır. Kıyı kontrol tesisleri ve kıyı pompa istasyonundan oluşan kara yapıları ile 4 adet 1 200 mm çapında çelik borulardan oluşan deniz altı boru hattı ve iki adet açık deniz terminal ve dolum tesisinden ibaret deniz yapılarından oluşmaktadır. Bu proje özellikle Akdeniz ve Ortadoğu ülkelerinin içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunmak düşüncesiyle geliştirilmiştir.

Dünyada giderek artan nüfus ve çevre kirliliği sonucunda, kullanılabilir su kaynaklarının varlıkları giderek azalmaktadır. Bu nedenle, insanların kullanımına sunulabilen suların büyük ekonomik değeri olduğu kabul edilmektedir. Ülkelerimiz coğrafi konumları itibariyle, dünyada su kıtlığını en fazla çeken bölgelerden birisinde yer almaktadır. Akdeniz Bölgesinin 400 milyonluk nüfusunun 2025 yılında 500 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir. Artan nüfusun içme-kullanma suyu ihtiyacının karşılanabilmesi için, her yıl 250-300 Milyon m³ ilave suyun temini gerekmektedir.

Diğer yandan, sulu tarımın geliştirilmesi ve artan nüfusun gıda ihtiyaçlarının karşılanmasını yanında sulama amaçlı su ihtiyaçları da giderek artmaktadır. Bu çerçevede Türkiye, bölgenin mevcut ve ileride olabilecek su ihtiyaçlarının karşılanmasına çözüm getirebilmek amacıyla, “Manavgat Su Temini Projesi”ni geliştirmiş ve ihtiyacı olan ülkelerin kullanımına sunmuş bulunmaktadır.

Projenin geliştirildiği Manavgat nehrinin 4,70 milyar metreküp olan yıllık ortalama akımı, Türkiye su potansiyelinin %2,5’ine karşılık gelmektedir. Bu proje ile Manavgat nehrinin yıllık ortalama akımının %4’üne karşılık gelen 182,5 milyon metreküp suyun üretimi ve ihtiyaç bölgelerine gönderilmesi için gerekli kapasite yaratılmıştır. Proje ile günde 500 000 metreküp suyun Manavgat çayından alınarak, 250 000 metreküpü de ham su halinde denizden tankerlere yüklenerek taşınmaya hazır hale getirilmiştir. Projenin kara ve denizdeki tüm yapıları tamamlanmış olup su, tankerlere yüklenebilecek durumdadır. Manavgat Çayı Su temin Projesi, türü itibariyle dünyada benzersiz, büyük ve önemli bir projedir.

Bazı Ortadoğu Ülkelerinin tesisten su talebi olmuş ancak anlaşma sağlanamamıştır. Tesisin atıl vaziyette kalmaması bakımından iki yıllığına Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığına tahsis edilmiştir.