Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 01.03.1954 tarihinde geçerli olmak üzere, 25.12.1953 gün ve 6200 sayılı yasa ile kurulmuştur.

Bölge Müdürlüğümüz 6200 sayılı kuruluş kanununun 19.maddesine göre 01.03.1954 tarihinde Diyarbakır ili merkez olmak üzere Mardin-Siirt-Bitlis-Muş-Van-Hakkari ve Şanlıurfa illerini kapsayacak şekilde kurulmuştur.

Bölge Müdürlüğümüz bünyesinde kurulan Fırat Planlama Amirliği 1972 yılına kadar yukarıdaki 8 ili kapsayan toplam 204 343 km²’lik Fırat-Dicle ve Van havzalarının toprak ve su potansiyellerinin geliştirilmesinde önemli görevler yapılmıştır.

25.12.1968 tarihinde XVII. Bölge Müdürlüğü’nün ( Van ), 25.05.1976 tarihinde XV. Bölge Müdürlüğü’nün (Şanlıurfa) kurulması ile Bölge Müdürlüğümüzün hizmet alanında Diyarbakır merkez olmak üzere Mardin ve Siirt illeri kalmıştır.

1990 yılında çıkan yasa ile bu illere Batman ve Şırnak illeri de eklenmiştir.

Bölge Müdürlüğümüz sınırları dahilinde yer alan 41 163 km² alanda 6200 sayılı Devlet Su İşleri kuruluş yasası, 167 ve 1053 sayılı yasalar gereğince su ve toprak kaynaklarını geliştirmek amacı ile her aşamadaki çalışmaları yürütmektedir.

Bölge Müdürlüğümüz sınırları içerisinde 5 il, 39 ilçe yer almakta olup, 2007 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre toplam 3 386 508 kişi yaşamaktadır. Bölge nüfusumuzun % 40’ı kırsal kesimde yaşamaktadır. Bölgemiz Türkiye’nin alan olarak % 5’ini, nüfus olarak % 4,80’ ini oluşturmaktadır.   

Bölge Müdürlüğümüz dahilinde yer alan 5 il Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer almaktadır. Bölgemizin doğusunda XVII. Bölge Müdürlüğü, batısında XV. Bölge Müdürlüğü, kuzeyinde IX. Bölge Müdürlüğü yer almaktadır. Güneyi ise büyük ölçüde Suriye hududu ve bir kısmı da Irak hududu ile çevrilmiştir.

Tarihinde yukarı Mezopotamya olarak bilinen ve birçok medeniyete sahne olan bu bölge Fırat ve Dicle nehirleri can vermektedir. Bölge Müdürlüğümüzün toplam 41 163 km²’lik hizmet alanının tamamına yakın ( 30 960 km² ) kısmı Dicle havzasında yer almaktadır.

Bölge hizmet alanının ova kesimlerinde yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar ılık ve az yağışlı, dağlık olan kesimlerde yazlar daha az kurak, kışlar sert ve yağışlı geçer. Ova kesimlerinde sıcaklık ortalamaları Ocak ayında 4.5 derece, Temmuz ayında 31.5 derece, yıllık ortalama yağış 500 mm., dağlık kesimlerinde sıcaklık ocak ayında 1.5 derece, Temmuz ayında 29 derece yıllık ortalama yağış 870 mm’dir.

Bölgemiz genelinde ise ortalama sıcaklık Ocak ayında 2.5 derece, Temmuz ayında 30 derece, yıllık ortalama yağış 752 mm olarak hesaplanmıştır.